Aritmetik hata nedir?
Aritmetik hata, kamu ihalesine sunulan birim fiyat teklif cetvelinde miktar ile birim fiyatın çarpımında veya satır tutarlarının toplamında yapılan hesap hatasıdır. Kısaca, isteklinin yazdığı birim fiyatlar doğru olsa bile, bu fiyatlardan matematiksel olarak yanlış bir toplam teklif çıkması durumudur.
Aritmetik hata, birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelere özgü bir kavramdır. Anahtar teslimi götürü bedel tekliflerde istekli tek bir toplam rakam sunduğu için, bu teklif türünde teknik anlamda aritmetik hata oluşmaz. Hata; çarpma, toplama veya satır tutarlarının cetvele aktarımı sırasında ortaya çıkar.
Kamu ihalesinde aritmetik hatanın sonucu nedir?
Kamu ihalesinde birim fiyat teklif cetvelinde aritmetik hata tespit edilen teklifler değerlendirme dışı bırakılır. Yürürlükteki ihale uygulama yönetmeliklerine göre ihale komisyonu, çarpım ve toplama hatası bulunan teklifi düzeltmez ve istekliden açıklama istemez; teklif doğrudan elenir.
Bu kural, uygulamada isteklilerin en sık düştüğü hatalardan birine karşı katı bir sonuç doğurur: Fiyatınız rekabetçi ve doküman şartlarına uygun olsa dahi, cetveldeki tek bir çarpım hatası teklifinizi geçersiz kılabilir. Bu nedenle aritmetik hata, teklifin esasına ilişkin bir eksiklik olarak kabul edilir ve tamamlatılabilecek bir bilgi eksikliği sayılmaz.
Aritmetik hatanın başlıca sonuçları:
- Teklif değerlendirme dışı kalır: Cetveldeki hesap hatası tespit edilen istekli, sıralamada nerede olursa olsun elenir.
- Geçici teminat çözülür ancak fırsat kaybedilir: Elenen istekli teminatını geri alır, fakat kazanma ihtimalini tümüyle yitirir.
- Düzeltme hakkı yoktur: İstekli, ihale sonrası "hesabı yanlış yazdım" diyerek teklifini düzeltemez.
Aritmetik hata ile bilgi eksikliği arasındaki fark nedir?
Aritmetik hata teklifin esasını etkileyen bir hesap yanlışlığıdır ve elemeye götürür; bilgi eksikliği ise belgelerdeki tamamlatılabilir biçimsel eksikliktir. Bu ayrım, hangi durumda teklifin kurtarılabileceğini, hangi durumda kesin olarak eleneceğini belirler.
İhale komisyonu, tekliflerin değerlendirilmesinde bazı biçimsel eksiklikler için istekliden bilgi ve belge tamamlatabilir. Ancak teklif fiyatını ve cetvelin matematiksel tutarlılığını etkileyen unsurlar bu kapsamda değildir.
| Durum | Niteliği | Sonuç | |-------|----------|-------| | Cetvelde çarpım/toplama hatası | Aritmetik hata (esasa ilişkin) | Değerlendirme dışı | | Teklif tutarının rakam-yazı farkı | Esasa ilişkin çelişki | Yazıyla yazılan esas alınır / risk | | İmza, kaşe veya belge eksikliği | Biçimsel bilgi eksikliği | Tamamlatılabilir | | Yanlış birim fiyat girme | İsteklinin ticari tercihi | Geçerli (hata sayılmaz) |
Aritmetik hata nasıl önlenir?
Aritmetik hata, teklif cetveli hazırlanırken satır bazında çarpım ve toplamların bağımsız olarak iki kez kontrol edilmesiyle önlenir. Bu hata tamamen isteklinin dikkatiyle engellenebilir; mevzuattan kaynaklanan bir belirsizlik değildir.
Uygulamada işe yarayan önlemler:
- Miktarları dokümandaki cetvelle birebir eşleştirin: İdarenin verdiği birim fiyat teklif cetvelindeki miktarları değiştirmeyin; yalnızca birim fiyat sütununu doldurun.
- Çarpımı hesap makinesiyle değil formülle kontrol edin: Miktar × birim fiyat işlemini elektronik ortamda formülle bağlayın, elle yazılan tutara güvenmeyin.
- Satır toplamlarının genel toplamı verdiğini doğrulayın: Tüm satır tutarlarının toplamının, cetvelin en altındaki toplam teklif tutarına eşit olduğunu kontrol edin.
- Kuruş yuvarlamasına dikkat edin: Türk lirası cinsinden kuruş hanesindeki yuvarlamalar, satır toplamları arasında tutarsızlık yaratabilir.
- Son kontrolü farklı bir kişiye yaptırın: Cetveli hazırlayan dışında ikinci bir kişinin çarpım ve toplamları denetlemesi hatayı büyük ölçüde azaltır.
Elektronik ortamda hazırlanan tekliflerde cetvel genellikle sistem tarafından otomatik hesaplandığından aritmetik hata riski düşer; ancak isteklinin girdiği birim fiyat ve miktar verileri hatalıysa sonuç yine yanlış olur. İhale Metrik gibi teklif hazırlık araçları, cetvel bazında çarpım ve toplam doğrulamasını otomatikleştirerek bu riski azaltmaya yardımcı olur.
Aritmetik hatada isteklinin hakları nelerdir?
Aritmetik hata nedeniyle değerlendirme dışı bırakılan istekli, kararı hukuka aykırı buluyorsa şikayet ve itirazen şikayet yoluna başvurabilir. Ancak başvurunun konusu, "hesabı düzeltme" talebi değil, komisyonun tespitinin yerinde olup olmadığıdır.
İtiraz sürecinde istekli yalnızca gerçekte bir aritmetik hata bulunmadığını, komisyonun cetveli yanlış okuduğunu veya değerlendirmeyi hatalı yaptığını ileri sürebilir. Cetvelde nesnel bir çarpım veya toplama hatası varsa, bu hatanın sonradan düzeltilmesi mümkün olmadığından itirazın kabul edilme ihtimali düşüktür. Bu nedenle en etkili hak koruması, teklif verilmeden önce cetvelin titizlikle kontrol edilmesidir.