Kesin teminat nedir?
Kesin teminat, ihaleyi kazanan yüklenicinin taahhüdünü sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirmesini güvence altına almak amacıyla, sözleşme imzalanmadan önce alınan teminattır. Kesin teminat 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu çerçevesinde düzenlenir ve ihale üzerinde bırakılan istekliden tahsil edilir.
Kesin teminatın amacı, yüklenici işi eksik, ayıplı ya da hiç yapmazsa idarenin uğrayacağı zararı karşılamaktır. Bu yönüyle kesin teminat, tekliflerin ciddiyetini güvence altına alan geçici teminattan farklıdır: geçici teminat teklif aşamasında, kesin teminat ise sözleşme aşamasında devreye girer.
Kesin teminat oranı ne kadardır? %6 kuralı nasıl işler?
Kesin teminat, ihale bedelinin (sözleşme bedelinin) %6'sı oranında alınır. Bu oran 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 43. maddesinde belirlenmiştir ve idarenin takdirine bırakılmamıştır; standart oran %6'dır.
Hesaplama, ihale üzerinde kalan isteklinin teklif ettiği bedel üzerinden yapılır. Örnek: sözleşme bedeli 1.000.000 TL olan bir işte kesin teminat tutarı 60.000 TL'dir.
- Geçici teminat: teklif bedelinin en az %3'ü, teklifle birlikte sunulur.
- Kesin teminat: sözleşme bedelinin %6'sı, sözleşme imzalanmadan önce yatırılır.
Yapım işlerinde, teklifi aşırı düşük bulunup yaklaşık maliyetin belirli bir oranının altında kalan işlerde kesin teminatın daha yüksek bir bedel esas alınarak hesaplanması öngörülebilir; bu durumda ihale dokümanındaki hüküm belirleyicidir.
Kesin teminat olarak neler kabul edilir?
Kesin teminat olarak yalnızca 4734 sayılı Kanun'un 34. maddesinde sayılan değerler kabul edilir. İdare bunların dışında bir değeri teminat olarak kabul edemez.
Kabul edilen teminat türleri şunlardır:
- Tedavüldeki Türk parası (idarenin hesabına nakit yatırma).
- Bankalar tarafından verilen teminat mektupları.
- Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler.
Teminat mektupları süreli veya süresiz olarak düzenlenebilir; süreli mektuplarda geçerlilik süresinin işin niteliğine ve süresine uygun olması gerekir. Yabancı para birimi üzerinden verilen mektuplarda idarenin dokümanda belirttiği kurallar uygulanır.
Ek kesin teminat nedir ve ne zaman alınır?
Ek kesin teminat, sözleşme kapsamında iş artışı yapılması halinde, artan iş tutarı üzerinden aynı oranda (%6) alınan ilave teminattır. Böylece işin büyüyen kısmı da güvence altına alınmış olur.
Örnek: 1.000.000 TL'lik sözleşmede %20 iş artışı ile 200.000 TL'lik ek iş verilirse, bu tutar üzerinden 12.000 TL ek kesin teminat istenir. Ek kesin teminat, artan işe ilişkin sözleşme veya ek sözleşme yapılmadan önce alınır ve asıl kesin teminatla aynı hükümlere tabidir.
Kesin teminat ne zaman ve nasıl iade edilir?
Kesin teminat, işin sözleşmeye uygun biçimde tamamlanması ve yüklenicinin borçlarının bulunmadığının belgelenmesi üzerine iade edilir. İade zamanı işin türüne göre değişir.
- Yapım işlerinde: kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların yarısı geçici kabulden sonra, kalan yarısı ise kesin kabulden sonra iade edilir.
- Mal ve hizmet alımlarında: kesin teminat, işin kabulü (muayene ve kabul işlemlerinin tamamlanması) ve varsa yüklenicinin yükümlülüklerini yerine getirmesinden sonra iade edilir.
İadenin bir diğer koşulu, yüklenicinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) prim ve idari para cezası borcu ile ilgili ilişiksiz olduğunu gösteren belgeyi getirmesidir. Yapım ve hizmet işlerinde bu ilişiksizlik belgesi aranır; borç bulunması halinde teminattan mahsup yapılabilir.
Kesin teminat hangi hallerde gelir kaydedilir?
Kesin teminat, yüklenicinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde idare tarafından gelir kaydedilir; yani yükleniciye iade edilmez, kamuya irat kaydedilir. En tipik hal, sözleşmenin yüklenicinin kusuru nedeniyle 4735 sayılı Kanun uyarınca feshedilmesidir.
Bu durumda yalnızca kesin teminat gelir kaydedilmekle kalmaz; yüklenici ayrıca kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama yaptırımıyla da karşılaşabilir. Bu nedenle kesin teminat, yüklenici açısından işin bitişine kadar süren bir mali sorumluluk ve disiplin aracı işlevi görür.
Kesin teminatı doğru hesaplamak, süreli mektuplarda geçerlilik tarihini işin süresine göre ayarlamak ve iade için gerekli belgeleri (kabul tutanağı, ilişiksizlik belgesi) zamanında tamamlamak, yüklenicinin gereksiz nakit bağlanmasını ve teminatının gecikmesini önler. İhale Metrik, sözleşme sürecindeki teminat yükümlülüklerini takip etmenizi kolaylaştırır.