Kesin teminat nedir?
Kesin teminat, kamu ihalesini kazanan yüklenicinin sözleşme imzalamadan önce, sözleşme bedelinin %6'sı oranında idareye verdiği parasal güvencedir. Bu teminat, yüklenicinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini eksiksiz yerine getireceğinin garantisidir; iş süresince idarenin elinde tutulur ve işin kurallara uygun tamamlanması hâlinde iade edilir.
Kesin teminatın hukuki dayanağı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'dur. Yüklenici işi yarıda bırakır, ayıplı teslim eder veya sözleşmeyi ihlal ederse idare bu teminatı gelir kaydederek zararını karşılar. Kesin teminat, ihale aşamasında verilen geçici teminattan farklıdır: geçici teminat teklif ile birlikte verilirken, kesin teminat yalnızca ihaleyi kazanan taraftan ve sözleşme aşamasında istenir.
Kesin teminat oranı nedir ve neyin üzerinden hesaplanır?
Kesin teminat oranı, sözleşme bedelinin %6'sıdır. Hesaplama teklif edilen veya yaklaşık maliyet üzerinden değil, imzalanacak sözleşme bedeli üzerinden yapılır.
Örnek olarak, sözleşme bedeli 10.000.000 TL olan bir işte kesin teminat tutarı 600.000 TL'dir (10.000.000 × %6). Bu tutar yükleniciye ait olup, işin bitiminde ve şartlar sağlandığında kendisine geri verilir.
Kesin teminat hangi türlerde verilebilir?
Kesin teminat olarak kabul edilen değerler mevzuatta sınırlı sayıda belirlenmiştir. Yüklenici bu türlerden birini seçerek teminatını sunar:
- Tedavüldeki Türk parası (nakit olarak idarenin hesabına yatırılır).
- Teminat mektupları (bankalar tarafından düzenlenen, süresiz olması esastır).
- Devlet iç borçlanma senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler.
Uygulamada en sık tercih edilen tür banka teminat mektubudur; çünkü yüklenici nakdini işe bağlamak yerine bankadan mektup temin ederek likiditesini korur. Teminat mektuplarının süresiz olması ve ilgili mevzuattaki örneğe uygun düzenlenmesi zorunludur; aksi hâlde idare tarafından kabul edilmez.
Ek kesin teminat ne zaman istenir?
Ek kesin teminat, sözleşme süresince iş miktarının veya bedelinin artması hâlinde, artan kısım için ayrıca alınan teminattır. Sözleşmede öngörülen iş artışı yapıldığında ya da fiyat farkı ödenen işlerde ödenen fiyat farkı tutarı üzerinden, aynı %6 oranı uygulanarak ek kesin teminat alınır.
Bu düzenlemenin amacı, sözleşme bedeli büyüdükçe idarenin güvencesinin de orantılı biçimde artmasını sağlamaktır. Ek kesin teminat da ilk kesin teminatla aynı türlerde verilebilir ve aynı iade kurallarına tabidir.
Kesin teminat ne zaman ve nasıl iade edilir?
Kesin teminat, işin sözleşme ve şartname hükümlerine uygun tamamlandığı belgelenip yüklenicinin borcu bulunmadığı tespit edildikten sonra iade edilir. İade zamanı işin türüne göre değişir:
- Yapım işlerinde: Kesin teminatın yarısı geçici kabulden sonra, kalan yarısı ise kesin kabul yapıldıktan sonra iade edilir. Böylece kabul ile kesin kabul arasındaki teminat süresinde (garanti dönemi) idarenin güvencesi devam eder.
- Mal ve hizmet alımlarında: Kesin teminat, işin/malın kabulü yapıldıktan ve yüklenicinin taahhüdünü yerine getirdiği tespit edildikten sonra iade edilir.
İadenin gerçekleşmesi için yüklenicinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) prim ve idari para cezası borcu ile vergi borcu bulunmadığını gösteren ilişiksiz belgelerini sunması gerekir. Bu borçlar varsa, idare kesin teminattan bu tutarları keserek kalanı iade edebilir.
Kesin teminat hangi durumlarda gelir kaydedilir?
Kesin teminat, yüklenicinin sözleşmeyi ihlal etmesi ve idarenin sözleşmeyi feshetmesi hâlinde gelir kaydedilir. Yüklenicinin işi terk etmesi, taahhüdünü hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi ya da yasak fiil ve davranışlarda bulunması bu sonuca yol açar.
Teminatın gelir kaydedilmesi, yüklenici açısından ciddi bir maddi kayıptır ve çoğu zaman kamu ihalelerinden yasaklama gibi ek yaptırımlarla birlikte gelir. Bu nedenle sözleşme yükümlülüklerinin takibi, İhale Metrik gibi araçlarla süre ve teslim tarihlerinin sistematik izlenmesi, yüklenici için teminat kaybını önleyen kritik bir risk yönetimi adımıdır.
Kesin teminat ile geçici teminat arasındaki fark nedir?
Kesin teminat sözleşme aşamasında ve yalnızca kazanandan alınırken, geçici teminat teklif aşamasında tüm isteklilerden alınır. Geçici teminat teklif bedelinin en az %3'ü oranındayken, kesin teminat sözleşme bedelinin %6'sı oranındadır. Geçici teminat, sözleşme imzalanınca istekliye iade edilir; kesin teminat ise işin kabulüne kadar idarede kalır. İki teminat da farklı riskleri güvence altına aldığı için biri diğerinin yerine geçmez.